การขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ เป็นขั้นตอนที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ประกอบการต้องดำเนินการก่อนเปิดกิจการ ไม่ใช่หลังจากที่ดำเนินงานไปแล้ว หลายกิจการพบปัญหาเมื่อเปิดดำเนินการไปหลายเดือนแล้วจึงทราบว่าต้องขออนุญาตจากหน่วยงานท้องถิ่นก่อน ซึ่งอาจนำไปสู่บทลงโทษและค่าปรับที่หลีกเลี่ยงได้หากเตรียมตัวล่วงหน้า
บทความนี้รวบรวมข้อมูลสำคัญทั้งหมดไว้ครบจบ ตั้งแต่กิจการประเภทใดเข้าข่าย เอกสารที่ต้องเตรียม ขั้นตอนการยื่น แบบ อภ.1 รวมถึงหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติหลังได้รับใบอนุญาตแล้ว
กิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ คืออะไร และใครต้องขอใบอนุญาต?
นิยามตามกฎหมาย พ.ร.บ.การสาธารณสุข
กิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ หมายถึงกิจการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนหรือสิ่งแวดล้อมโดยรอบ ซึ่งถูกกำหนดกรอบการควบคุมไว้ภายใต้ พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยให้อำนาจองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกำหนดประเภทกิจการที่ต้องควบคุมในพื้นที่ของตน
สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ ไม่ใช่ทุกกิจการที่อยู่ในรายการประกาศกระทรวงสาธารณสุขจะต้องขอใบอนุญาตเหมือนกันทุกพื้นที่ ต้องตรวจสอบข้อบัญญัติท้องถิ่นที่สถานประกอบการตั้งอยู่ประกอบด้วยเสมอ
ประเภทกิจการที่มักเข้าข่ายต้องขออนุญาต
ตัวอย่างกิจการที่มักถูกกำหนดให้ต้องควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ได้แก่
- กิจการเกี่ยวกับสารเคมีและผลิตภัณฑ์เคมี
- กิจการเกี่ยวกับปิโตรเลียมและสถานีบริการน้ำมัน — ดูเพิ่มเติมที่ ตรวจน้ำทิ้งสถานีบริการน้ำมัน
- กิจการฟาร์มสัตว์บางประเภท เช่น ฟาร์มสุกร — ดูเพิ่มเติมที่ ตรวจน้ำทิ้งฟาร์มสุกร
- กิจการผลิตหรือแปรรูปอาหารบางประเภท
- กิจการที่เกี่ยวข้องกับการสะสมหรือคัดแยกวัสดุ
- กิจการที่ก่อให้เกิดฝุ่น กลิ่น เสียง หรือน้ำเสียต่อสิ่งแวดล้อม
เอกสารที่ต้องเตรียมสำหรับการขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ
เอกสารพื้นฐานที่ทุกกิจการต้องมี
- แบบคำขอ อภ.1 (ดาวน์โหลดได้จากหน่วยงานท้องถิ่นในพื้นที่)
- สำเนาบัตรประชาชนของผู้ประกอบการ
- สำเนาทะเบียนบ้านของผู้ประกอบการและของสถานที่ประกอบการ
- เอกสารแสดงสิทธิ์ในการใช้สถานที่ เช่น โฉนด สัญญาเช่า
- หนังสือมอบอำนาจ กรณีให้ผู้อื่นดำเนินการแทน
- เอกสารของนิติบุคคล กรณีผู้ประกอบการเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วน
หมายเหตุ: รายการเอกสารอาจแตกต่างกันตามประเภทกิจการและข้อกำหนดของแต่ละท้องถิ่น ควรตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่ก่อนยื่นจริง
เอกสารเพิ่มเติมสำหรับกิจการที่มีผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม
กิจการที่มีการปล่อยน้ำทิ้ง ฝุ่น กลิ่น หรือสารเคมี อาจต้องแนบผลตรวจวิเคราะห์คุณภาพสิ่งแวดล้อมประกอบ เช่น ผลตรวจคุณภาพน้ำเสียจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน สำหรับข้อมูลเรื่องพารามิเตอร์ที่ต้องตรวจ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ ตรวจวิเคราะห์น้ำเสียโรงงาน ต้องตรวจกี่พารามิเตอร์ และ ตรวจน้ำเสียตามกฎหมายประจำปี
ขั้นตอนการขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ ทีละขั้น
ขั้นที่ 1 — ตรวจสอบประเภทกิจการและพื้นที่
ก่อนเตรียมเอกสาร ต้องยืนยันก่อนว่ากิจการของตนเข้าข่ายประเภทที่ท้องถิ่นกำหนดให้ต้องควบคุมหรือไม่ สอบถามตรงจากสำนักงานเขต เทศบาล หรือ อบต. ในพื้นที่เป็นวิธีที่ถูกต้องที่สุด
ขั้นที่ 2 — เตรียมเอกสารให้ครบถ้วน
จัดเตรียมแบบ อภ.1 พร้อมเอกสารประกอบตามที่หน่วยงานท้องถิ่นกำหนด หากกิจการมีระบบบำบัดน้ำเสียควรมีเอกสารแสดงรายละเอียดระบบแนบด้วย
ขั้นที่ 3 — ยื่นแบบ อภ.1 ต่อหน่วยงานท้องถิ่น
ยื่นคำขอพร้อมเอกสารต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นที่รับผิดชอบพื้นที่ สำหรับผู้ประกอบการในกรุงเทพมหานครสามารถยื่นผ่านสำนักงานเขตหรือระบบ BMA OSS กิจการที่ต้องจัดทำรายงานสิ่งแวดล้อมควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่น ดูบริการได้ที่ บริการตรวจน้ำโรงงาน
ขั้นที่ 4 — รอเจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสารและสถานที่
เจ้าหน้าที่จะตรวจสอบความถูกต้องของเอกสาร และอาจลงพื้นที่ตรวจสอบสถานประกอบการเพื่อดูว่ามีการดำเนินการตามหลักเกณฑ์ด้านสุขลักษณะหรือไม่ หากพบข้อบกพร่องอาจให้แก้ไขก่อน
ขั้นที่ 5 — รับใบอนุญาตและปฏิบัติตามเงื่อนไข
เมื่อผ่านการตรวจสอบครบถ้วน เจ้าพนักงานท้องถิ่นจะออกใบอนุญาตให้ ใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพมีอายุ 1 ปีนับจากวันที่ออก และต้องยื่นต่ออายุก่อนหมดด้วยแบบ อภ.3 ไม่ใช่ อภ.1
อภ.1 กับ อภ.3 ต่างกันอย่างไร?
ผู้ประกอบการมักสับสนระหว่างแบบฟอร์มทั้งสอง ตารางด้านล่างแสดงความแตกต่างที่ควรรู้
| แบบฟอร์ม | ใช้สำหรับ |
|---|---|
| อภ.1 | คำขอรับใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ (ครั้งแรก) |
| อภ.3 | คำขอต่ออายุใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ |
| อภ.4 | คำขอเปลี่ยนแปลง ขยาย หรือลดการประกอบกิจการ |
| อภ.6 | คำขอรับใบแทนใบอนุญาต |
| อภ.8 | คำขอโอนการดำเนินกิจการ |
| อภ.9 | คำขอบอกเลิกการดำเนินกิจการ |
อ่านรายละเอียดเรื่อง อภ.1 เพิ่มเติมได้ที่ อภ.1 ใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ คืออะไร?
หน้าที่ด้านสิ่งแวดล้อมหลังได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ
การตรวจคุณภาพน้ำทิ้งและน้ำเสีย
หลังได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพแล้ว กิจการหลายประเภทยังมีหน้าที่ต้องตรวจสอบคุณภาพน้ำทิ้งตามรอบที่กฎหมายกำหนด โดยเฉพาะโรงงานและสถานประกอบการที่มีระบบบำบัดน้ำเสีย ต้องส่งผลตรวจให้กับหน่วยงานที่กำกับดูแล
ค่าที่ต้องตรวจและมาตรฐานที่ต้องผ่านดูได้จาก ค่ามาตรฐานน้ำทิ้งโรงงาน 2026 และหากต้องการเข้าใจค่าพารามิเตอร์น้ำเสีย อ่านเพิ่มเติมได้ที่ BOD COD คืออะไร ต่างกันอย่างไร และ ค่าพารามิเตอร์น้ำเสีย มีอะไรบ้าง
การตรวจคุณภาพอากาศและสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ
กิจการที่มีการปล่อยฝุ่น กลิ่น หรือมลพิษทางอากาศ ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ใน กฎกระทรวงควบคุมสถานประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ พ.ศ. 2560 และอาจต้องตรวจวัดคุณภาพอากาศในกรณีที่กำหนด
สิ่งที่ผู้ประกอบการมักพลาดในการขอใบอนุญาต
- ไม่ตรวจสอบข้อบัญญัติท้องถิ่นก่อนยื่น — รายการกิจการที่ต้องควบคุมในแต่ละพื้นที่อาจแตกต่างกัน
- เอกสารไม่ครบหรือไม่อัปเดต — โดยเฉพาะกรณีนิติบุคคลที่ต้องใช้หนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุด
- ลืมยื่นต่ออายุก่อนหมดอายุ — ต้องใช้แบบ อภ.3 ไม่ใช่ อภ.1
- ไม่มีผลตรวจน้ำเสียแนบ — กิจการที่มีน้ำทิ้งมักต้องแนบผลตรวจจาก ห้องปฏิบัติการที่ได้รับรอง ISO/IEC 17025
- เปลี่ยนแปลงกิจการโดยไม่แจ้ง — การขยายหรือเปลี่ยนแปลงต้องยื่น อภ.4 เพิ่มเติม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ
กิจการประเภทไหนบ้างที่ต้องขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ?
กิจการที่อยู่ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข เช่น กิจการสารเคมี ปิโตรเลียม ฟาร์มสัตว์ สถานีบริการน้ำมัน กิจการผลิตอาหารบางประเภท และกิจการที่ก่อให้เกิดฝุ่น กลิ่น หรือน้ำเสีย ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อบัญญัติของแต่ละท้องถิ่น
การขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ ยื่นที่ไหน?
ยื่นที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นในพื้นที่ที่สถานประกอบการตั้งอยู่ ในกรุงเทพฯ ยื่นที่สำนักงานเขต ส่วนต่างจังหวัดยื่นที่เทศบาลหรือ อบต.
แบบ อภ.1 กับ อภ.3 ต่างกันอย่างไร?
อภ.1 คือแบบคำขอรับใบอนุญาตครั้งแรก ส่วน อภ.3 ใช้สำหรับต่ออายุใบอนุญาต
กิจการที่มีน้ำเสียต้องแนบเอกสารอะไรเพิ่มเติม?
มักต้องแนบผลตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025 เพื่อแสดงว่าระบบบำบัดน้ำเสียทำงานได้ตามข้อกำหนด
ใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ มีอายุเท่าไหร่?
โดยทั่วไปมีอายุ 1 ปีนับจากวันที่ออก และต้องยื่นต่ออายุก่อนหมดอายุโดยใช้แบบ อภ.3
สรุป
การขอใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ เป็นขั้นตอนที่ต้องดำเนินการก่อนเปิดกิจการเสมอ เริ่มจากตรวจสอบว่ากิจการของตนเข้าข่ายหรือไม่ เตรียมเอกสารให้ครบ และจัดเตรียมระบบบำบัดน้ำเสียรวมถึงผลตรวจสิ่งแวดล้อมหากกิจการนั้นกำหนดให้ต้องมี
WE Environment ให้บริการตั้งแต่การเก็บตัวอย่างน้ำ ตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำ ตรวจวัดคุณภาพสิ่งแวดล้อม ไปจนถึงการจัดทำรายงาน โดยห้องปฏิบัติการได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ดูรายละเอียดบริการได้ที่ บริการของ WE Environment หรือ ติดต่อรับคำปรึกษาฟรี
