เวลาที่เราเดินเข้าห้างสรรพสินค้า โรงแรมหรู หรืออาคารสำนักงานขนาดใหญ่ สิ่งแรกที่เราสัมผัสได้คือความเย็นฉ่ำจากเครื่องปรับอากาศที่ช่วยคลายความร้อนจากแดดเมืองไทย แต่ใครจะรู้บ้างว่าภายใต้ความเย็นสบายและบรรยากาศที่ดูสะอาดสะอ้านนั้น อาจมีมัจจุราชเงียบที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่าซ่อนตัวอยู่ เจ้าสิ่งนี้ไม่ใช่ผีสางหรือวิญญาณร้าย แต่มันคือแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่มีชื่อว่า เชื้อ legionella ซึ่งเป็นต้นเหตุของโรคระบบทางเดินหายใจที่รุนแรงและอาจคร่าชีวิตคนได้โดยไม่ทันตั้งตัว หลายคนอาจเคยได้ยินข่าวเกี่ยวกับโรคลึกลับที่เกิดขึ้นในโรงแรมหรือเรือสำราญ ที่จู่ๆ ผู้คนก็ล้มป่วยด้วยอาการปอดอักเสบพร้อมกันหลายคน นั่นแหละคือผลงานของเจ้าเชื้อร้ายตัวนี้ เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวของผู้บริหารอาคาร เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย หรือแม้แต่คนทั่วไปที่ใช้ชีวิตในเมือง เพราะตราบใดที่เรายังใช้น้ำและระบบปรับอากาศ เราก็มีความเสี่ยงที่จะสัมผัสกับมันได้ทุกเมื่อ วันนี้เราจะมาเจาะลึกกันให้ถึงแก่นว่าเชื้อนี้คืออะไร มาจากไหน และเราจะจัดการกับมันได้อย่างไรก่อนที่มันจะมาจัดการเรา
เชื้อ legionella คืออะไร ทำไมมันถึงน่ากลัวกว่าที่คิด
เชื้อ legionella หรือชื่อเต็มๆ ว่า Legionella pneumophila เป็นแบคทีเรียรูปแท่งที่พบได้ทั่วไปในแหล่งน้ำตามธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นแม่น้ำ ลำคลอง หรือทะเลสาบ ซึ่งในธรรมชาติมันไม่ได้มีปริมาณมากพอที่จะทำอันตรายมนุษย์ได้ แต่ปัญหามันเริ่มเกิดขึ้นเมื่อมนุษย์สร้างระบบน้ำขึ้นมาใช้ในอาคาร สิ่งแวดล้อมในระบบท่อ ระบบทำความเย็น หรือถังพักน้ำ กลายเป็นบ้านอันแสนสุขที่เชื้อเหล่านี้ชอบมาก โดยเฉพาะในน้ำอุ่นที่มีอุณหภูมิประมาณ 25 ถึง 45 องศาเซลเซียส และมีตะกอนหรือสนิมเหล็กเป็นอาหาร เชื้อจะเจริญเติบโตและขยายพันธุ์อย่างรวดเร็ว ความน่ากลัวของมันไม่ได้อยู่ที่การดื่มน้ำเข้าไป แต่อยู่ที่การหายใจครับ เชื้อนี้แพร่กระจายผ่าน ละอองฝอยของน้ำ หรือ Aerosol ที่ลอยฟุ้งอยู่ในอากาศ เมื่อเราสูดดมละอองน้ำที่มีเชื้อปนเปื้อนเข้าไป เชื้อจะตรงเข้าสู่ปอดและเริ่มทำลายระบบทางเดินหายใจทันที มันจึงเป็นภัยเงียบที่ป้องกันได้ยาก เพราะเราไม่มีทางรู้เลยว่าอากาศที่เราหายใจเข้าไปนั้นมีเชื้อปนอยู่หรือไม่ จนกว่าจะเริ่มแสดงอาการป่วยออกมา
แหล่งกบดานของเชื้อโรค จุดเสี่ยงในอาคารที่คุณอาจเดินผ่านทุกวัน
โรคลีเจียนแนร์ อาการเป็นอย่างไร เหมือนไข้หวัดแต่ร้ายแรงกว่า
เมื่อร่างกายได้รับเชื้อเข้าไปแล้ว จะทำให้เกิดโรคที่เรียกว่า โรคลีเจียนแนร์ (Legionnaires’ disease) ซึ่งเป็นรูปแบบของโรคปอดอักเสบที่รุนแรง อาการเริ่มต้นอาจจะดูเหมือนไข้หวัดใหญ่ธรรมดา คือมีไข้สูง หนาวสั่น ไอแห้งๆ ปวดศีรษะ และปวดเมื่อยตามตัว ทำให้หลายคนชะล่าใจและซื้อยามากินเอง แต่หลังจากนั้นอาการจะทรุดลงอย่างรวดเร็ว เริ่มมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก ปอดเริ่มไม่ทำงาน และอาจลามไปถึงระบบอื่นๆ เช่น ท้องเสีย คลื่นไส้ หรือไตวาย หากไม่ได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะที่ถูกต้องทันเวลา อัตราการเสียชีวิตอาจสูงถึง 15 ถึง 20 เปอร์เซ็นต์เลยทีเดียว นอกจากโรคลีเจียนแนร์แล้ว เชื้อนี้ยังทำให้เกิดโรคไข้พอนติแอก (Pontiac fever) ซึ่งมีความรุนแรงน้อยกว่า มีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่และหายเองได้ แต่ก็เป็นสัญญาณเตือนว่าสภาพแวดล้อมนั้นมีเชื้อปนเปื้อนอยู่ กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือ ผู้สูงอายุ คนที่สูบบุหรี่จัด และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งร่างกายจะต่อสู้กับเชื้อได้ไม่ดีเท่าคนหนุ่มสาว
กฎหมายและมาตรฐานที่เจ้าของอาคารต้องรู้ ไม่ตรวจมีโทษหรือไม่
ในประเทศไทยและระดับสากล มีกฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมคุณภาพน้ำและอากาศในอาคารเพื่อป้องกันการระบาดของโรคนี้โดยเฉพาะ เจ้าของอาคาร โรงแรม และโรงงานอุตสาหกรรม มีหน้าที่ตามกฎหมายในการดูแลรักษาระบบปรับอากาศและระบบน้ำให้ถูกสุขลักษณะ ตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุขและกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง การละเลยไม่ดูแลระบบ Cooling Tower ให้สะอาด หรือปล่อยให้มีการปนเปื้อนของเชื้อจนก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ใช้อาคารหรือชุมชนรอบข้าง นอกจากจะเสี่ยงต่อการถูกสั่งปิดอาคารเพื่อปรับปรุงแล้ว ยังมีความผิดทางอาญาและแพ่งที่ต้องรับผิดชอบค่าเสียหายมหาศาลหากมีผู้เจ็บป่วยหรือเสียชีวิต และสิ่งที่เสียหายมากที่สุดคือชื่อเสียงและความน่าเชื่อถือของธุรกิจ หากมีข่าวว่าโรงแรมหรือตึกของคุณเป็นต้นตอของโรคระบาด ลูกค้าจะหายหมดและยากที่จะกู้คืนความเชื่อมั่นกลับมาได้ ดังนั้นการปฏิบัติตามมาตรฐานการตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมจึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นสิ่งที่ต้องทำเพื่อความอยู่รอดของธุรกิจ
วิธีป้องกันและจัดการ ไม่ให้เชื้อร้ายมาทำลายปอดเรา
การป้องกัน เชื้อ legionella ที่ดีที่สุดคือการจัดการที่ต้นเหตุ นั่นคือการควบคุมสิ่งแวดล้อมไม่ให้เชื้อเจริญเติบโตได้ สำหรับอาคารขนาดใหญ่ หัวใจสำคัญคือการบำรุงรักษาระบบ Cooling Tower ต้องมีการล้างทำความสะอาดตะไคร่น้ำและตะกอนอย่างสม่ำเสมอ และที่ขาดไม่ได้คือการเติมสารเคมีฆ่าเชื้อ (Biocides) เช่น คลอรีนหรือโอโซน ลงในระบบน้ำในปริมาณที่เหมาะสมและต่อเนื่อง เพื่อยับยั้งการขยายตัวของเชื้อ สำหรับระบบน้ำประปาในอาคาร ควรมีการรักษาระดับอุณหภูมิน้ำร้อนให้สูงกว่า 60 องศาเซลเซียส และน้ำเย็นให้ต่ำกว่า 20 องศาเซลเซียส เพราะช่วงอุณหภูมินี้เชื้อจะหยุดการเจริญเติบโต นอกจากนี้ควรหมั่นเปิดก๊อกน้ำหรือฝักบัวในจุดที่ไม่ค่อยได้ใช้งานทิ้งไว้อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง เพื่อไล่น้ำเก่าที่ค้างท่อทิ้งไป และลดโอกาสการสะสมของเชื้อ การออกแบบระบบท่อที่ดีไม่ให้มีจุดอับน้ำหรือจุดน้ำขัง ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีทางวิศวกรรมที่ช่วยลดความเสี่ยงได้ตั้งแต่ขั้นตอนการก่อสร้าง
ทำไมต้องตรวจวัดคุณภาพน้ำและอากาศเป็นประจำ
แม้เราจะมีมาตรการป้องกันที่ดี มีการเติมคลอรีน มีการล้างระบบตามรอบ แต่เราจะมั่นใจได้อย่างไรว่าเชื้อตายหมดแล้วจริงๆ หรือปริมาณคลอรีนที่เราเติมไปนั้นทั่วถึงทุกจุด การตรวจวัดคุณภาพน้ำและอากาศทางห้องปฏิบัติการจึงเป็นคำตอบเดียวที่จะยืนยันความปลอดภัยได้ การเก็บตัวอย่างน้ำจาก Cooling Tower และจุดใช้น้ำต่างๆ ไปเพาะเชื้อหาปริมาณ Legionella จะทำให้เรารู้สถานะที่แท้จริงของระบบ หากตรวจพบเชื้อในปริมาณที่เริ่มสูงกว่ามาตรฐาน เราจะได้ดำเนินการแก้ไข ทำความสะอาดระบบใหม่ หรือปรับปริมาณสารเคมีได้ทันท่วงที ก่อนที่จะมีใครล้มป่วย การตรวจวัดอย่างสม่ำเสมอ เช่น ทุก 3 เดือน หรือ 6 เดือน ยังใช้เป็นหลักฐานยืนยันความปลอดภัยให้กับผู้เช่าอาคาร หรือลูกค้าที่มาใช้บริการ สร้างความมั่นใจและภาพลักษณ์ที่ดีให้กับองค์กรว่าเป็นสถานประกอบการที่ใส่ใจสุขภาพและความปลอดภัยอย่างแท้จริง
มั่นใจในความปลอดภัย ให้ We Environment ช่วยดูแลและตรวจสอบหาเชื้อ
เรื่องของเชื้อโรคที่มองไม่เห็น เป็นเรื่องละเอียดอ่อนที่ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญตัวจริงในการจัดการ หากคุณเป็นเจ้าของอาคาร นิติบุคคล หรือเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยที่กำลังมองหาที่ปรึกษาเพื่อตรวจสอบความเสี่ยงนี้ We Environment (We Envilab) พร้อมยืนเคียงข้างคุณ เราคือผู้เชี่ยวชาญด้านการตรวจวัดคุณภาพสิ่งแวดล้อมแบบครบวงจร ที่มีประสบการณ์ยาวนานในการตรวจวิเคราะห์ เชื้อ legionella และคุณภาพน้ำในอาคาร เรามีทีมงานนักวิทยาศาสตร์และเจ้าหน้าที่ภาคสนามที่พร้อมลงพื้นที่ไปเก็บตัวอย่างน้ำจากจุดเสี่ยงต่างๆ ด้วยกรรมวิธีที่ถูกต้องตามมาตรฐานสากล และนำส่งห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ที่มีเครื่องมือทันสมัยและได้รับการรับรองความสามารถ
เราไม่ได้ทำหน้าที่แค่ส่งผลแล็บที่เป็นตัวเลขเข้าใจยากให้คุณ แต่เราพร้อมแปลผลและให้คำแนะนำในการแก้ไขปัญหาหากพบความผิดปกติ ทีมงานของเราเข้าใจระบบวิศวกรรมอาคารเป็นอย่างดี จึงสามารถช่วยคุณวางแผนมาตรการควบคุมและป้องกันเชื้อในระยะยาวได้ ไม่ว่าจะเป็นตึกสำนักงาน โรงแรม โรงพยาบาล หรือโรงงานอุตสาหกรรม การเลือกใช้บริการกับ We Environment คือการเลือกลดความเสี่ยงและซื้อความสบายใจ เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าอากาศทุกอึกที่หายใจและละอองน้ำทุกหยดในอาคารของคุณ ปลอดภัยจากโรคร้าย และเป็นมิตรกับทุกคนอย่างแท้จริง อย่ารอให้เกิดเรื่องแล้วค่อยแก้ ป้องกันไว้ก่อนด้วยการตรวจวัดที่แม่นยำกับเราวันนี้ครับ
คำถามที่พบบ่อย
โรคลีเจียนแนร์ติดต่อจากคนสู่คนได้ไหม?
ไม่ได้ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรงเหมือนไข้หวัดใหญ่หรือโควิด แต่เกิดจากการที่แต่ละคนสูดดมละอองน้ำที่มีเชื้อปนเปื้อนจากแหล่งเดียวกันเข้าไป จึงมักพบผู้ป่วยเป็นกลุ่มก้อนในสถานที่เดียวกัน
ควรตรวจหาเชื้อ Legionella ในอาคารบ่อยแค่ไหน?
ตามมาตรฐานแนะนำให้ตรวจอย่างน้อยปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง แต่สำหรับอาคารที่มีความเสี่ยงสูง เช่น โรงพยาบาลหรือโรงแรม ควรตรวจถี่ขึ้นเป็นทุก 3 เดือน เพื่อความปลอดภัยสูงสุด
น้ำในสระว่ายน้ำมีโอกาสติดเชื้อนี้ไหม?
มีโอกาสแต่น้อยกว่า เพราะสระว่ายน้ำมักมีการเติมคลอรีนเข้มข้นตลอดเวลา แต่ถ้าเป็นสระน้ำอุ่น หรือบ่อสปาที่มีระบบน้ำวนและดูแลค่าคลอรีนไม่ดี จะเป็นจุดเสี่ยงที่เชื้อชอบมาก
ถ้าตรวจพบเชื้อในระบบต้องทำอย่างไร?
ต้องทำการล้างทำความสะอาดระบบ (System Flushing) และใส่ยาฆ่าเชื้อความเข้มข้นสูง (Shock Dose) ทันที จากนั้นเก็บตัวอย่างซ้ำเพื่อยืนยันว่าเชื้อถูกกำจัดหมดแล้วก่อนเปิดใช้งานระบบปกติ
ชุดตรวจ Legionella แบบรวดเร็วเชื่อถือได้แค่ไหน?
ชุดตรวจแบบ Test Kit ให้ผลเบื้องต้นได้รวดเร็ว แต่อาจมีความแม่นยำน้อยกว่าการเพาะเชื้อในห้องแล็บ (Culture method) ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานที่กฎหมายยอมรับและระบุสายพันธุ์ได้ชัดเจนกว่า
อ่านเพิ่มเติม:
