การดำเนินธุรกิจโรงงานอุตสาหกรรมในยุคปัจจุบันไม่ได้มีเพียงแค่เรื่องของการเพิ่มผลผลิตหรือการสร้างกำไรเพียงอย่างเดียว แต่ความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมกลายเป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญที่ตัดสินความมั่นคงของธุรกิจในระยะยาว โดยเฉพาะเรื่องของการจัดการน้ำเสีย ซึ่งกฎหมายบ้านเรามีความเข้มงวดมาก มาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมถูกกำหนดขึ้นเพื่อเป็นเกณฑ์ในการควบคุมไม่ให้กิจกรรมการผลิตส่งผลกระทบต่อแหล่งน้ำสาธารณะและชุมชนรอบข้าง หากโรงงานปล่อยน้ำที่มีสารปนเปื้อนเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด นอกจากจะสร้างความเสียหายต่อระบบนิเวศแล้ว ยังเสี่ยงต่อการโดนสั่งระงับกิจการหรือค่าปรับจำนวนมหาศาล
ความเข้าใจเกี่ยวกับค่าพารามิเตอร์ต่างๆ และการอัปเดตข้อกฎหมายอยู่เสมอจึงเป็นหน้าที่ที่ฝ่ายสิ่งแวดล้อมหรือเจ้าของโรงงานต้องให้ความสำคัญ น้ำทิ้งจากโรงงานมีองค์ประกอบที่หลากหลายขึ้นอยู่กับประเภทของอุตสาหกรรม บางแห่งอาจจะมีแค่เศษสารอินทรีย์ทั่วไป ในขณะที่บางแห่งอาจจะมีสารเคมีอันตรายหรือโลหะหนักปนเปื้อน การมีมาตรฐานน้ำทิ้งที่เป็นสากลและถูกต้องตามกฎหมายไทยจะช่วยให้เรามีบรรทัดฐานในการตรวจสอบและปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสียให้มีประสิทธิภาพอยู่เสมอ
ทำไมมาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมถึงเป็นเรื่องที่โรงงานต้องใส่ใจเป็นพิเศษ
เหตุผลแรกที่ชัดเจนที่สุดคือเรื่องของข้อบังคับทางกฎหมาย ประเทศไทยมีประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมและประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ระบุไว้อย่างชัดเจนว่าน้ำที่ผ่านการใช้งานในกระบวนการผลิตจะต้องได้รับการบำบัดจนมีคุณภาพตามเกณฑ์ก่อนปล่อยสู่ภายนอก การฝ่าฝืนมีบทลงโทษที่รุนแรงทั้งทางแพ่งและอาญา นอกจากนี้ในยุคที่กระแส ESG (Environmental, Social, and Governance) กำลังมาแรง การที่โรงงานมีระบบจัดการน้ำเสียที่ดีจะช่วยเสริมภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือให้กับคู่ค้าและนักลงทุนได้เป็นอย่างดี
อีกแง่มุมหนึ่งคือเรื่องของความสัมพันธ์กับชุมชน โรงงานที่ตั้งอยู่ใกล้กับแหล่งน้ำหรือหมู่บ้านมักจะถูกจับตามองเรื่องการระบายน้ำเสียเป็นพิเศษ หากเกิดปัญหาน้ำเน่าเสียหรือส่งกลิ่นเหม็น ชุมชนสามารถร้องเรียนและนำไปสู่การตรวจสอบที่เข้มข้นขึ้น การรักษามาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมให้ดีกว่าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดจึงเป็นการสร้างเกราะป้องกันความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการร้องเรียนและช่วยให้โรงงานอยู่ร่วมกับชุมชนได้อย่างมีความสุข
กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรม
กฎหมายหลักที่ควบคุมเรื่องนี้คือประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน พ.ศ. 2560 ซึ่งมีการระบุค่าพารามิเตอร์ต่างๆ ไว้อย่างละเอียด นอกจากนี้ยังมีประกาศจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ครอบคลุมถึงแหล่งกำเนิดมลพิษประเภทอื่นๆ ด้วย ผู้ประกอบการควรตรวจสอบประเภทของโรงงานตนเองว่าจัดอยู่ในกลุ่มไหน เพราะบางอุตสาหกรรมที่มีความเฉพาะตัวสูง เช่น โรงงานปลากระป๋อง โรงงานน้ำตาล หรือโรงงานฟอกย้อม อาจจะมีข้อกำหนดเพิ่มเติมที่เข้มงวดกว่าโรงงานทั่วไป
ในปี 2569 นี้ แนวโน้มของการบังคับใช้กฎหมายจะเน้นไปที่การตรวจสอบแบบเรียลไทม์มากขึ้นและการรายงานผลผ่านระบบออนไลน์เพื่อให้ภาครัฐสามารถติดตามตรวจสอบได้ทันที การเตรียมความพร้อมเรื่องเครื่องมือวัดและการจัดทำรายงานคุณภาพน้ำตามรอบเวลาที่กฎหมายกำหนดจึงเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ การเพิกเฉยต่อการอัปเดตกฎหมายใหม่ๆ อาจทำให้เราพลาดประเด็นสำคัญและดำเนินการผิดพลาดได้โดยไม่ตั้งใจ
พารามิเตอร์ที่สำคัญ
การวัดคุณภาพน้ำเสียไม่ใช่การดูแค่ความใสหรือกลิ่นเท่านั้น แต่ต้องมีการตรวจวัดค่าทางเคมีและชีวภาพที่แม่นยำ โดยพารามิเตอร์หลักๆ ที่พบในมาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมประกอบด้วย
-
ค่าความเป็นกรดและด่าง (pH) โดยทั่วไปต้องอยู่ในช่วง 5.5 ถึง 9.0 ซึ่งเป็นช่วงที่ปลอดภัยต่อสัตว์น้ำ
-
อุณหภูมิ (Temperature) น้ำทิ้งต้องไม่ร้อนเกินไป โดยปกติกำหนดไว้ไม่เกิน 40 องศาเซลเซียส เพื่อไม่ให้ไปทำลายระบบนิเวศในแหล่งน้ำ
-
ปริมาณสารแขวนลอย (Suspended Solids – SS) คือเศษตะกอนต่างๆ ที่ปนมากับน้ำ ซึ่งต้องควบคุมไม่ให้เกินเกณฑ์เพื่อป้องกันน้ำขุ่นและการทับถมของตะกอน
-
ค่า BOD (Biochemical Oxygen Demand) วัดปริมาณสารอินทรีย์ที่จุลินทรีย์ต้องใช้ออกซิเจนในการย่อยสลาย เป็นตัวบอกความเน่าเสียของน้ำได้ดีที่สุด
-
ค่า COD (Chemical Oxygen Demand) วัดความสกปรกของน้ำในเชิงเคมี ซึ่งจะรู้ผลได้เร็วกว่า BOD และมักจะมีค่าสูงกว่าเสมอ
-
ไนโตรเจน (TKN) ปริมาณไนโตรเจนที่สูงเกินไปอาจทำให้เกิดปรากฏการณ์น้ำเขียว (Eutrophication) ซึ่งเป็นอันตรายต่อแหล่งน้ำ
-
โลหะหนัก (Heavy Metals) เช่น ตะกั่ว แคดเมียม ปรอท โครเมียม ซึ่งเป็นสารพิษสะสมที่กฎหมายควบคุมไว้อย่างเข้มงวดในระดับมิลลิกรัมต่อลิตร
การส่งน้ำตรวจวิเคราะห์อย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้เราเห็นแนวโน้มความเปลี่ยนแปลงของพารามิเตอร์เหล่านี้ หากค่าตัวไหนเริ่มขยับสูงขึ้นผิดปกติ เราจะได้รีบตรวจสอบระบบบำบัดน้ำเสียก่อนที่ปัญหาจะบานปลายจนเกินมาตรฐานที่กำหนด
ขั้นตอนการจัดการน้ำเสียให้ได้ตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนด
เพื่อให้มั่นใจว่าน้ำทิ้งจากโรงงานของเราผ่านเกณฑ์มาตรฐานเสมอ เราต้องมีกระบวนการจัดการที่ครบวงจร เริ่มต้นจากการแยกประเภทน้ำเสียตั้งแต่แหล่งกำเนิด น้ำเสียที่มีความสกปรกสูงควรเข้าสู่ระบบบำบัดเบื้องต้นก่อนจะไหลไปรวมกับน้ำเสียทั่วไป จากนั้นน้ำเสียทั้งหมดจะเข้าสู่ระบบบำบัดน้ำเสียหลัก ซึ่งอาจจะเป็นระบบชีวภาพ ระบบเคมี หรือระบบผสมผสาน ขึ้นอยู่กับลักษณะของของเสียที่เกิดขึ้นในโรงงาน
หลังจากการบำบัดเสร็จสิ้น ก่อนจะปล่อยน้ำออกสู่สาธารณะ ควรมีบ่อพักน้ำทิ้งเพื่อทำการสุ่มตรวจคุณภาพน้ำเป็นขั้นตอนสุดท้าย การติดตั้งเซนเซอร์วัดค่า pH หรือค่าความขุ่นแบบออนไลน์ที่ปลายท่อระบายน้ำจะช่วยให้เราแจ้งเตือนและปิดวาล์วระบายน้ำได้ทันทีหากพบว่ามีค่าเกินมาตรฐาน การวางระบบป้องกันที่รัดกุมแบบนี้จะช่วยลดความเสี่ยงจากการปล่อยน้ำเสียที่ไม่ได้คุณภาพออกไปโดยไม่รู้ตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ผลกระทบเมื่อโรงงานปล่อยน้ำทิ้งเกินมาตรฐาน
เมื่อมีการสุ่มตรวจจากเจ้าหน้าที่รัฐแล้วพบว่าน้ำทิ้งมีค่าเกินมาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรม สิ่งแรกที่โรงงานจะได้รับคือคำสั่งให้ปรับปรุงแก้ไขภายในระยะเวลาที่กำหนด หากยังไม่สามารถแก้ไขได้หรือมีการจงใจหลีกเลี่ยง บทลงโทษจะเริ่มหนักขึ้น ตั้งแต่การปรับเป็นรายวันไปจนถึงการสั่งหยุดประกอบกิจการชั่วคราวหรือถาวร ซึ่งความเสียหายจากการหยุดผลิตนั้นมักจะสูงกว่าค่าใช้จ่ายในการทำระบบบำบัดน้ำเสียหลายเท่าตัว
นอกจากโทษทางกฎหมายแล้ว ผลกระทบด้านชื่อเสียงก็รุนแรงไม่แพ้กัน ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารไปเร็วมาก การเป็นข่าวว่าโรงงานปล่อยน้ำเสียทำลายสิ่งแวดล้อมจะทำให้แบรนด์ของคุณเสียความน่าเชื่อถือทันที ลูกค้าหรือคู่ค้าที่เป็นบริษัทใหญ่ๆ ที่มีนโยบายสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดอาจขอยกเลิกสัญญาการค้ากับคุณได้ การรักษามาตรฐานน้ำทิ้งจึงเป็นการปกป้องอนาคตของธุรกิจในทุกมิติ
การเลือกใช้บริการห้องแล็บวิเคราะห์น้ำเสีย
การที่เราจะรู้ว่าน้ำทิ้งของเราได้มาตรฐานหรือไม่ เราไม่สามารถคาดเดาเองได้แต่ต้องพึ่งพาผลการทดสอบจากห้องปฏิบัติการหรือห้องแล็บที่มีความเชี่ยวชาญ การเลือกห้องแล็บวิเคราะห์น้ำเสียควรพิจารณาจากมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลที่การันตีความแม่นยำของผลการทดสอบ นอกจากนี้ห้องแล็บนั้นๆ ควรขึ้นทะเบียนเป็นห้องปฏิบัติการวิเคราะห์เอกชนกับกรมโรงงานอุตสาหกรรมด้วย เพื่อให้ผลการทดสอบสามารถนำไปอ้างอิงและส่งรายงานต่อภาครัฐได้ตามกฎหมาย
ห้องแล็บที่ดีไม่เพียงแค่ส่งผลตรวจเป็นตัวเลขให้คุณเท่านั้น แต่ควรมีทีมผู้เชี่ยวชาญที่สามารถให้คำแนะนำได้ว่าหากค่าพารามิเตอร์ตัวไหนสูงเกินเกณฑ์ สาเหตุน่าจะมาจากอะไร และมีแนวทางในการปรับปรุงเบื้องต้นอย่างไรบ้าง การเลือกพาร์ทเนอร์ด้านสิ่งแวดล้อมที่เก่งและมีความรับผิดชอบจะช่วยลดภาระการทำงานของทีมงานในโรงงานไปได้มากและสร้างความมั่นใจในทุกครั้งที่ต้องมีการตรวจสอบจากเจ้าหน้าที่
We Environment ผู้ช่วยมืออาชีพ
หากคุณกำลังมองหาผู้ช่วยที่จะช่วยจัดการเรื่องมาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมให้เป็นเรื่องง่ายและถูกต้อง 100% We Environment คือคำตอบที่เราอยากให้คุณนึกถึงเป็นอันดับแรก เราเป็นห้องปฏิบัติการวิเคราะห์คุณภาพสิ่งแวดล้อมที่ได้รับความไว้วางใจจากโรงงานอุตสาหกรรมชั้นนำทั่วประเทศ ด้วยเครื่องมือตรวจวัดที่ทันสมัยและทีมวิศวกรสิ่งแวดล้อมที่มีประสบการณ์สูง เราพร้อมให้บริการตรวจวัดคุณภาพน้ำเสียอย่างครบวงจรตามที่กฎหมายกำหนด
ที่ We Environment เราไม่ได้เพียงแค่ทำการทดสอบน้ำในแล็บเท่านั้น แต่เราพร้อมเป็นคู่คิดที่ช่วยคุณวิเคราะห์ปัญหาอย่างตรงจุด หากระบบบำบัดน้ำเสียของคุณมีปัญหาหรือต้องการการปรับปรุงเพื่อให้ได้มาตรฐานน้ำทิ้งที่ดีขึ้น เรามีบริการให้คำปรึกษาและออกแบบแนวทางการจัดการน้ำเสียที่เหมาะสมกับประเภทธุรกิจของคุณโดยเฉพาะ เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าโรงงานของคุณจะดำเนินกิจการได้อย่างราบรื่น ถูกต้องตามกฎหมาย และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง การร่วมงานกับเราจะช่วยให้คุณประหยัดเวลาและลดความกังวลใจในเรื่องข้อกำหนดทางกฎหมายที่ซับซ้อนได้อย่างสิ้นเชิง
สรุป
มาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมอาจดูเหมือนเป็นเรื่องของตัวเลขทางเคมีที่ซับซ้อนและน่าปวดหัวสำหรับบางคน แต่ถ้าเรามองลึกลงไป มันคือมาตรฐานของคุณภาพชีวิตและมาตรฐานของความเป็นมืออาชีพในการทำธุรกิจ การที่เราดูแลน้ำเสียให้ดีคือกิจกรรมที่แสดงให้เห็นว่าเราใส่ใจต่อโลกและชุมชนที่เราตั้งอยู่ การลงทุนในระบบบำบัดน้ำเสียที่มีประสิทธิภาพและการตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างสม่ำเสมอไม่ใช่ค่าใช้จ่ายที่เสียเปล่า แต่มันคือการสร้างรากฐานที่แข็งแกร่งให้กับธุรกิจเพื่อให้เติบโตไปได้อย่างยั่งยืนในอนาคตที่กฎหมายสิ่งแวดล้อมจะมีแต่ความเข้มงวดมากขึ้นเรื่อยๆ
คำถามที่พบบ่อย
1. มาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมของแต่ละประเภทโรงงานเท่ากันหมดไหม? โดยส่วนใหญ่จะมีมาตรฐานกลางที่ใช้ร่วมกันตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม แต่สำหรับอุตสาหกรรมบางประเภทที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น โรงงานผลิตพลังงานไฟฟ้า หรือโรงงานที่เกี่ยวข้องกับการผลิตอาหารบางชนิด อาจจะมีพารามิเตอร์บางตัวหรือค่ามาตรฐานที่แตกต่างออกไปจากโรงงานทั่วไป ดังนั้นผู้ประกอบการควรตรวจสอบบัญชีแนบท้ายกฎหมายที่ระบุประเภทโรงงานของตนเองให้ชัดเจนเสมอ
2. หากตรวจพบว่าน้ำทิ้งมีค่า BOD หรือ COD เกินมาตรฐานเพียงเล็กน้อย จะมีความผิดหรือไม่? ในทางกฎหมายถือว่ามีความผิดทันทีหากค่าเกินกว่าที่ระบุไว้ในประกาศ แม้จะเพียงเล็กน้อยก็ตาม เพราะกฎหมายเน้นที่ตัวเลขเกณฑ์ตัดสินสูงสุดที่อนุญาตให้ปล่อยได้ อย่างไรก็ตาม หากตรวจพบด้วยตนเองก่อนที่เจ้าหน้าที่จะมาสุ่มตรวจ โรงงานควรเร่งหาสาเหตุและปรับปรุงระบบบำบัดทันทีเพื่อป้องกันความเสียหายที่จะเกิดขึ้นในระยะยาวและหลีกเลี่ยงบทลงโทษเมื่อมีการตรวจสอบอย่างเป็นทางการ
3. โรงงานต้องเก็บตัวอย่างน้ำส่งตรวจวิเคราะห์บ่อยแค่ไหนตามที่กฎหมายกำหนด? ความถี่ในการส่งตรวจขึ้นอยู่กับขนาดของโรงงานและปริมาณน้ำเสียที่เกิดขึ้นในแต่ละวัน ตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม โดยทั่วไปอาจต้องมีการตรวจวัดพารามิเตอร์บางตัวเป็นประจำทุกวันหรือทุกสัปดาห์ในระบบบำบัด และต้องมีการส่งรายงานสรุปผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำทิ้ง (แบบ สว.3) ต่อกรมโรงงานอุตสาหกรรมเป็นรายเดือนหรือตามรอบที่กฎหมายในแต่ละพื้นที่กำหนด
4. การใช้เครื่องมือวัดแบบออนไลน์ (Online Monitoring) แทนการส่งแล็บได้หรือไม่? เครื่องมือวัดแบบออนไลน์ช่วยในการควบคุมระบบบำบัดน้ำเสียภายในโรงงานให้ทำงานได้ดีขึ้นและแจ้งเตือนเมื่อเกิดความผิดปกติได้ทันที แต่สำหรับการจัดทำรายงานผลเพื่อส่งต่อหน่วยงานราชการตามกฎหมายส่วนใหญ่นั้น ยังคงต้องการผลการวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองและขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการเพื่อให้ข้อมูลมีความน่าเชื่อถือและเป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ
5. เราสามารถนำน้ำทิ้งที่ผ่านการบำบัดแล้วมาใช้ซ้ำในโรงงานได้หรือไม่? เป็นเรื่องที่รัฐบาลส่งเสริมอย่างมากภายใต้หลักการ 3Rs (Reduce, Reuse, Recycle) แต่น้ำที่นำกลับมาใช้ซ้ำต้องมีคุณภาพที่เหมาะสมกับการใช้งานประเภทนั้นๆ เช่น การรดน้ำต้นไม้หรือการล้างพื้นภายนอก และต้องระวังไม่ให้น้ำที่มีการปนเปื้อนกลับเข้าสู่ระบบการผลิตที่ต้องการความสะอาดสูง อย่างไรก็ตามน้ำที่ใช้ซ้ำภายในโรงงานไม่ต้องอ้างอิงมาตรฐานน้ำทิ้ง ยกเว้นส่วนที่เหลือที่จะระบายทิ้งสู่สาธารณะจริงๆ
อ่านเพิ่มเติม:
