มาตรฐานน้ำดื่มในสถานประกอบการ

น้ำดื่มที่สะอาดและเพียงพอเป็นปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งในการทำงาน แต่หลายครั้งสถานประกอบการหรือโรงงานอุตสาหกรรมมักจะให้ความสำคัญกับระบบการผลิตหรือความปลอดภัยในด้านอื่นๆ จนอาจมองข้ามเรื่องคุณภาพของน้ำดื่มไป มาตรฐานน้ำดื่มในสถานประกอบการไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของสวัสดิการที่จัดให้ตามความเหมาะสมเท่านั้น แต่มันมีข้อกำหนดทางกฎหมายที่ระบุไว้อย่างชัดเจนเพื่อคุ้มครองสุขภาพของพนักงานทุกคน การที่พนักงานได้รับน้ำดื่มที่ปนเปื้อนหรือไม่สะอาด นอกจากจะส่งผลเสียต่อสุขภาพโดยตรงแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพในการทำงานและการลาป่วยที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นต้นทุนแฝงที่ธุรกิจต้องแบกรับโดยไม่จำเป็น

การทำความเข้าใจเกี่ยวกับเกณฑ์มาตรฐานและวิธีการตรวจสอบคุณภาพน้ำดื่มจึงเป็นหน้าที่สำคัญของฝ่ายบริหารและเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.) การที่เราจัดเตรียมตู้น้ำดื่มหรือน้ำถังไว้ให้พนักงานไม่ได้การันตีว่าน้ำเหล่านั้นจะปลอดภัยเสมอไป หากไม่มีระบบการตรวจสอบที่ได้รับมาตรฐานและการดูแลรักษาความสะอาดของอุปกรณ์อย่างสม่ำเสมอ บทความนี้จะช่วยคลายข้อสงสัยว่ามาตรฐานน้ำดื่มที่ถูกต้องควรเป็นอย่างไร ต้องตรวจอะไรบ้าง และกฎหมายกำหนดไว้อย่างไรเพื่อให้สถานประกอบการของคุณดำเนินกิจการได้อย่างถูกต้องและยั่งยืน

ทำไมมาตรฐานน้ำดื่มในสถานประกอบการถึงมีความสำคัญมากกว่าที่คุณคิด

การที่คนเราต้องใช้เวลาอยู่ในที่ทำงานวันละอย่างน้อย 8 ถึง 10 ชั่วโมง หมายความว่าปริมาณน้ำที่ร่างกายได้รับส่วนใหญ่มาจากน้ำที่สถานประกอบการจัดเตรียมไว้ให้ หากน้ำดื่มมีสารปนเปื้อน ไม่ว่าจะเป็นเชื้อแบคทีเรียหรือโลหะหนัก สิ่งเหล่านี้จะสะสมในร่างกายและก่อให้เกิดโรคต่างๆ ได้ในระยะยาว ความสำคัญของมาตรฐานน้ำดื่มจึงเริ่มตั้งแต่การป้องกันโรคทางเดินอาหารแบบฉับพลัน ไปจนถึงการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันเพื่อลดอัตราการเจ็บป่วยเรื้อรังของบุคลากรในองค์กร

นอกจากเรื่องสุขภาพแล้ว มาตรฐานน้ำดื่มยังมีผลต่อภาพลักษณ์และความเชื่อมั่นขององค์กรด้วย โรงงานหรือบริษัทที่ใส่ใจแม้กระทั่งคุณภาพน้ำดื่มของพนักงาน ย่อมสะท้อนถึงระบบการจัดการภายในที่ยอดเยี่ยมและความรับผิดชอบต่อบุคลากร ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการดึงดูดและรักษาพนักงานที่มีคุณภาพให้อยู่กับองค์กรได้นานขึ้น การลงทุนตรวจคุณภาพน้ำดื่มตามมาตรฐานจึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าและให้ผลตอบแทนในรูปแบบของประสิทธิภาพการทำงานที่มั่นคงและความพึงพอใจของพนักงานที่สูงขึ้น

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับน้ำดื่มในที่ทำงาน มีข้อบังคับอะไรบ้าง

ในประเทศไทย กฎหมายที่ควบคุมเรื่องน้ำดื่มในสถานประกอบการมีระบุไว้ชัดเจนในกฎกระทรวงที่ออกตามความในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน โดยกำหนดให้สถานประกอบการต้องจัดให้มีน้ำดื่มที่สะอาดเพียงพอแก่พนักงาน นอกจากนี้ยังมีประกาศจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานที่ระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการจัดสวัสดิการในสถานประกอบการ ซึ่งรวมถึงการดูแลเรื่องความสะอาดของที่เก็บน้ำดื่มและการจัดวางตำแหน่งน้ำดื่มให้เหมาะสมและถูกสุขลักษณะ

กฎหมายกำหนดไว้ว่าน้ำดื่มต้องมีปริมาณเพียงพอต่อจำนวนลูกจ้าง และจุดที่จัดวางน้ำดื่มต้องสะอาด ไม่ตั้งอยู่ใกล้กับแหล่งมลพิษหรือห้องน้ำจนเกินไป หากสถานประกอบการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานที่กำหนดไว้อาจได้รับโทษตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน การอัปเดตกฎหมายความปลอดภัยในการทำงานอยู่เสมอจึงเป็นเรื่องที่ห้ามละเลย โดยเฉพาะในปี 2568 ที่มีการเน้นย้ำเรื่องสุขอนามัยในที่ทำงานมากขึ้นเพื่อป้องกันโรคอุบัติใหม่และการแพร่กระจายของเชื้อโรคในกลุ่มคนจำนวนมาก

ค่าพารามิเตอร์สำคัญที่ต้องตรวจเพื่อให้ได้มาตรฐานน้ำดื่มที่ปลอดภัย

การจะยืนยันว่าน้ำดื่มได้มาตรฐานหรือไม่นั้น ต้องผ่านการตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการเพื่อหาค่าพารามิเตอร์ต่างๆ ซึ่งมักจะอ้างอิงตามมาตรฐานน้ำบริโภค กรมอนามัย หรือมาตรฐานน้ำดื่มของกระทรวงสาธารณสุข โดยพารามิเตอร์หลักที่ต้องให้ความสำคัญมีดังนี้

• คุณลักษณะทางกายภาพ ต้องไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และมีความขุ่นไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด น้ำดื่มที่ดีควรมีความใสและไม่มีรสชาติผิดปกติ

• ค่าความเป็นกรดและด่าง (pH) ควรอยู่ในช่วง 6.5 ถึง 8.5 ซึ่งเป็นช่วงที่เหมาะสมต่อการบริโภคและไม่ส่งผลเสียต่อระบบทางเดินอาหาร

• สารแขวนลอยและของแข็งละลายน้ำ (TDS) ปริมาณแร่ธาตุที่ละลายอยู่ในน้ำต้องไม่สูงเกินไปจนทำให้น้ำมีรสเฝื่อนหรือเป็นอันตรายต่อไต

• สารปนเปื้อนทางเคมีและโลหะหนัก เช่น ตะกั่ว สารหนู แคดเมียม และแมงกานีส สารเหล่านี้ต้องมีปริมาณน้อยมากจนอยู่ในระดับที่ไม่เป็นอันตรายต่อร่างกาย เพราะเป็นสารพิษสะสมที่ส่งผลต่อระบบประสาทและอวัยวะภายใน

• เชื้อจุลินทรีย์ปนเปื้อน โดยเฉพาะเชื้ออีโคไล (E. coli) และโคลิฟอร์มแบคทีเรีย (Coliform Bacteria) ซึ่งน้ำดื่มที่ปลอดภัยต้องตรวจไม่พบเชื้อเหล่านี้เลย เนื่องจากเป็นสาเหตุหลักของโรคท้องร่วงและติดเชื้อในลำไส้

การตรวจวัดค่าเหล่านี้อย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้สถานประกอบการมั่นใจได้ว่าระบบกรองน้ำหรือแหล่งที่มาของน้ำดื่มยังคงทำงานได้มีประสิทธิภาพและปลอดภัยต่อผู้บริโภคทุกคน

ความเสี่ยงและผลกระทบ

ผลกระทบจากการที่น้ำดื่มไม่ได้มาตรฐานนั้นรุนแรงและรวดเร็วกว่าที่หลายคนคิด หากเกิดการปนเปื้อนของเชื้อแบคทีเรียในน้ำดื่ม พนักงานอาจเกิดอาการท้องร่วง อาเจียน หรืออาหารเป็นพิษพร้อมกันหลายคน ซึ่งจะส่งผลให้การผลิตหยุดชะงักและเกิดสภาวะขาดแคลนแรงงานในทันที นอกจากนี้หากมีการสะสมของโลหะหนักในน้ำเป็นเวลานาน พนักงานอาจมีปัญหาสุขภาพเรื้อรัง เช่น โรคผิวหนัง โรคทางระบบประสาท หรือแม้แต่ความเสี่ยงในการเป็นโรคมะเร็งที่เพิ่มขึ้น

ในแง่ของกฎหมาย หากมีการร้องเรียนหรือตรวจพบว่าพนักงานล้มป่วยจากการดื่มน้ำที่ไม่ได้มาตรฐานในที่ทำงาน สถานประกอบการอาจต้องรับผิดชอบค่ารักษาพยาบาลและอาจถูกดำเนินคดีทางกฎหมายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ความเสียหายนี้นอกจากจะเป็นตัวเงินแล้ว ยังรวมถึงความเชื่อมั่นของพนักงานต่อความปลอดภัยในที่ทำงานที่อาจพังทลายลงได้ในชั่วข้ามคืน การป้องกันด้วยการตรวจคุณภาพน้ำจึงเป็นวิธีที่ฉลาดและประหยัดที่สุดเมื่อเทียบกับการแก้ไขปัญหาหลังจากที่เกิดขึ้นแล้ว

ขั้นตอนการดูแลระบบน้ำดื่มในบริษัทให้สะอาดอยู่เสมอ

การรักษามาตรฐานน้ำดื่มในสถานประกอบการไม่ใช่แค่การจ้างตรวจน้ำปีละครั้ง แต่คือการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่องในทุกวัน ขั้นตอนแรกที่สำคัญคือการตรวจสอบแหล่งที่มาของน้ำ หากเป็นน้ำประปาต้องดูเรื่องความสะอาดของถังพักน้ำ แต่หากเป็นน้ำถังควรเลือกผู้ผลิตที่ได้รับการรับรองจาก อย. และตรวจสอบสภาพถังก่อนใช้งานเสมอว่าไม่มีรอยแตกร้าวหรือสิ่งสกปรกเจือปน

ขั้นตอนต่อมาคือการดูแลรักษาอุปกรณ์จ่ายน้ำดื่ม เช่น ตู้น้ำเย็นหรือตู้กดน้ำ ควรมีการล้างทำความสะอาดถังน้ำและก๊อกน้ำด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อที่ปลอดภัยอย่างสม่ำเสมอ หากใช้ระบบเครื่องกรองน้ำ ต้องมีการเปลี่ยนไส้กรองตามอายุการใช้งานที่กำหนดโดยไม่รอให้รสชาติน้ำเปลี่ยน การจัดทำบันทึกการบำรุงรักษาและการตรวจคุณภาพน้ำในแต่ละรอบจะช่วยให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องสามารถติดตามผลและแก้ไขปัญหาได้อย่างทันท่วงทีเมื่อเกิดความผิดปกติขึ้น

การเลือกห้องแล็บตรวจน้ำดื่มที่มีคุณภาพและเชื่อถือได้

เพื่อให้ผลตรวจน้ำดื่มเป็นที่ยอมรับและมีความแม่นยำสูง การเลือกห้องปฏิบัติการหรือห้องแล็บจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก สถานประกอบการควรเลือกห้องแล็บที่ได้รับมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ซึ่งเป็นมาตรฐานระดับสากลที่ยืนยันความเชี่ยวชาญและความถูกต้องของผลการทดสอบ นอกจากนี้ห้องแล็บควรมีการจดทะเบียนหรือได้รับการรับรองจากหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้ผลตรวจสามารถนำไปอ้างอิงตามกฎหมายความปลอดภัยในการทำงานได้

ห้องแล็บที่เป็นมืออาชีพจะให้คำแนะนำในการเก็บตัวอย่างน้ำที่ถูกต้องเพื่อไม่ให้เกิดการปนเปื้อนระหว่างการนำส่ง รวมถึงมีการรายงานผลที่ชัดเจน อ่านง่าย และสามารถเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานตามกฎหมายได้ทันที การเลือกใช้บริการห้องแล็บที่มีคุณภาพจะช่วยลดความเสี่ยงจากการได้ผลตรวจที่ผิดพลาดและช่วยให้สถานประกอบการตัดสินใจจัดการระบบน้ำดื่มได้อย่างถูกต้องแม่นยำ

We Environment ผู้ช่วยมืออาชีพในการยกระดับมาตรฐานน้ำดื่ม

หากคุณกำลังมองหาพาร์ทเนอร์ที่จะเข้ามาดูแลเรื่องการตรวจคุณภาพน้ำดื่มให้เป็นเรื่องง่ายและถูกต้องตามมาตรฐานสิ่งแวดล้อม We Environment พร้อมให้บริการคุณอย่างเต็มรูปแบบ เราคือผู้เชี่ยวชาญด้านการวิเคราะห์คุณภาพน้ำที่ได้รับความไว้วางใจจากสถานประกอบการชั้นนำทั่วไทย ด้วยห้องปฏิบัติการที่ทันสมัยและทีมงานที่รู้ลึกรู้จริงเรื่องกฎหมายและมาตรฐานน้ำดื่ม เราพร้อมเป็นตัวช่วยให้คุณบริหารจัดการสวัสดิการน้ำดื่มให้พนักงานได้อย่างไร้กังวล

ที่ We Environment เราไม่ได้เพียงแค่ส่งผลตรวจให้คุณเท่านั้น แต่เราคือเพื่อนคู่คิดที่พร้อมจะวิเคราะห์ปัญหาและแนะนำแนวทางแก้ไขหากน้ำดื่มของคุณมีค่าไม่เป็นไปตามมาตรฐาน เราเข้าใจดีว่างานความปลอดภัยในที่ทำงานนั้นมีความสำคัญและซับซ้อน เราจึงออกแบบบริการที่สะดวก รวดเร็ว และแม่นยำ เพื่อให้เจ้าของธุรกิจและ จป. สามารถนำข้อมูลไปใช้พัฒนาสุขอนามัยในองค์กรได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด ให้เราดูแลมาตรฐานน้ำดื่มของคุณ เพื่อสุขภาพที่ดีของพนักงานและความมั่นคงของธุรกิจคุณอย่างยั่งยืน

สรุปหัวใจสำคัญของการรักษามาตรฐานน้ำดื่มเพื่อความยั่งยืนของธุรกิจ

การรักษามาตรฐานน้ำดื่มในสถานประกอบการคือการลงทุนในทรัพยากรที่สำคัญที่สุดขององค์กรนั่นคือพนักงาน น้ำดื่มที่สะอาดไม่เพียงแต่ช่วยให้ทุกคนมีสุขภาพดีและทำงานได้อย่างเต็มกำลังเท่านั้น แต่ยังเป็นการแสดงออกถึงธรรมาภิบาลและการปฏิบัติตามกฎหมายที่ถูกต้อง การดูแลตั้งแต่การเลือกแหล่งน้ำ การบำรุงรักษาระบบ ไปจนถึงการส่งตรวจคุณภาพน้ำกับมืออาชีพอย่าง We Environment จะช่วยให้ปัญหาเรื่องสุขอนามัยไม่เป็นอุปสรรคต่อการเติบโตของธุรกิจคุณในอนาคต มาร่วมสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยเริ่มจากน้ำดื่มเพียงหนึ่งแก้ว เพื่อก้าวสู่ความเป็นองค์กรชั้นนำที่ใส่ใจสุขภาพและสิ่งแวดล้อมไปพร้อมๆ กัน

คำถามที่พบบ่อย

1. สถานประกอบการควรส่งน้ำดื่มไปตรวจคุณภาพบ่อยแค่ไหนถึงจะถูกต้องตามมาตรฐาน?
โดยทั่วไปแนะนำให้มีการส่งตรวจคุณภาพน้ำดื่มอย่างน้อยทุกๆ 6 เดือน หรือปีละ 2 ครั้งเพื่อความปลอดภัยสูงสุด แต่หากสถานประกอบการมีขนาดใหญ่หรือมีความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมสูงอาจพิจารณาการตรวจทุกไตรมาส ซึ่งความถี่นี้จะช่วยให้ตรวจพบปัญหาของระบบกรองหรือการปนเปื้อนได้ทันเวลาก่อนที่จะเกิดผลกระทบต่อสุขภาพของพนักงานจำนวนมาก

2. หากที่บริษัทใช้น้ำดื่มบรรจุถังยี่ห้อดังที่มี อย. อยู่แล้ว ยังจำเป็นต้องส่งน้ำไปตรวจที่ห้องแล็บอีกไหม?
แม้ว่าน้ำถังจะมีมาตรฐาน อย. จากโรงงานผลิต แต่กระบวนการจัดเก็บและการขนส่งรวมถึงการใช้ตู้กดน้ำภายในบริษัทอาจเกิดการปนเปื้อนของเชื้อแบคทีเรียได้ตลอดเวลา การส่งน้ำจากก๊อกที่พนักงานใช้ดื่มจริงๆ ไปตรวจวิเคราะห์จะช่วยยืนยันความปลอดภัยในขั้นตอนสุดท้ายได้ว่าน้ำที่พนักงานดื่มเข้าไปนั้นยังคงสะอาดและได้มาตรฐานเหมือนตอนออกจากโรงงานผลิตจริง

3. พารามิเตอร์ตัวไหนที่มักตรวจพบว่าไม่ผ่านมาตรฐานน้ำดื่มในโรงงานบ่อยที่สุด?
พารามิเตอร์ที่พบปัญหาบ่อยที่สุดคือเชื้อโคลิฟอร์มแบคทีเรียและเชื้ออีโคไล ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากแหล่งน้ำต้นทางแต่เกิดจากความสกปรกสะสมบริเวณหัวก๊อกน้ำ ตู้น้ำเย็นที่ไม่ได้ล้างทำความสะอาด หรือถังพักน้ำที่ดูแลไม่ทั่วถึง การพบเชื้อเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนว่าต้องมีการล้างฆ่าเชื้ออุปกรณ์และตรวจสอบสุขอนามัยของพนักงานที่รับหน้าที่ดูแลจุดดื่มน้ำโดยด่วน

4. มาตรฐานน้ำบริโภค กรมอนามัย กับมาตรฐานน้ำดื่มของกระทรวงสาธารณสุขแตกต่างกันอย่างไร?
โดยพื้นฐานแล้วทั้งสองมาตรฐานมีเป้าหมายเดียวกันคือความปลอดภัยของผู้บริโภค แต่มาตรฐานของกรมอนามัยมักจะใช้เป็นแนวทางสำหรับน้ำดื่มในครัวเรือนและการจัดการน้ำในระดับท้องถิ่น ส่วนมาตรฐานของกระทรวงสาธารณสุขจะเป็นข้อกำหนดที่เข้มงวดสำหรับการผลิตน้ำดื่มเพื่อจำหน่าย อย่างไรก็ตามในการตรวจวัดคุณภาพน้ำในที่ทำงานสามารถใช้อ้างอิงร่วมกันได้ตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญจากห้องแล็บ

5. ตู้น้ำดื่มที่มีตัวกรองในตัวควรมีการดูแลอย่างไรเพื่อไม่ให้กลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อปนเปื้อนในน้ำดื่ม?
ควรมีการเปลี่ยนไส้กรองตามระยะเวลาที่ผู้ผลิตกำหนดอย่างเคร่งครัดและต้องมีการล้างทำความสะอาดถังเก็บน้ำภายในตู้อย่างน้อยเดือนละครั้งด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อเกรดอาหาร นอกจากนี้ควรตรวจสอบสายยางเชื่อมต่อและหัวก๊อกไม่ให้มีตะไคร่น้ำหรือคราบสกปรกเกาะอยู่ เพราะต่อให้น้ำที่ผ่านไส้กรองจะสะอาดแค่ไหนแต่หากอุปกรณ์ส่วนปลายสกปรกน้ำดื่มก็จะปนเปื้อนได้ทันที

อ่านเพิ่มเติม:

• ค่าพารามิเตอร์น้ำเสีย มีอะไรบ้าง
• มาตรฐานน้ำทิ้งอาคาร กฎหมายที่เจ้าของตึกและนิติบุคคลต้องรู้