เรื่องของน้ำเสียดูเหมือนจะเป็นเรื่องไกลตัวสำหรับคนทั่วไป แต่สำหรับเจ้าของกิจการ โรงงานอุตสาหกรรม หรือแม้แต่เจ้าของหอพักและร้านอาหาร เรื่องนี้ถือเป็นเรื่องใหญ่ที่มองข้ามไม่ได้เลย เพราะถ้าเราปล่อยน้ำที่ไม่ได้คุณภาพลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ นอกจากจะทำลายสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังมีความเสี่ยงที่จะทำผิดกฎหมายและโดนค่าปรับมหาศาลอีกด้วย ในวงการสิ่งแวดล้อมและการบำบัดน้ำเสียเราจะได้ยินคำว่าค่า BOD และค่า COD อยู่บ่อยครั้ง ซึ่งทั้งสองค่านี้นี่แหละที่เป็นตัวตัดสินว่าน้ำในมือเรานั้นสะอาดพอที่จะปล่อยทิ้งหรือยัง หรือต้องรีบบำบัดให้เร็วที่สุดก่อนจะเกิดปัญหาตามมา
การทำความเข้าใจค่าเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องเป็นนักเคมีหรือวิศวกรก็สามารถเข้าใจได้ ถ้าเรามองว่าน้ำเสียคือแหล่งที่มีของเสียปนอยู่ ค่า BOD และ COD ก็คือเครื่องมือที่ช่วยบอกเราว่าในน้ำนั้นมีของเสียสะสมอยู่มากแค่ไหน โดยทั้งสองตัวจะมีวิธีการวัดที่แตกต่างกันและให้ข้อมูลที่ต่างกันเล็กน้อย เพื่อให้เราสามารถเลือกวิธีบำบัดน้ำเสียได้ถูกต้องและแม่นยำที่สุด การมีความรู้พื้นฐานในเรื่องนี้จะช่วยให้เราบริหารจัดการระบบน้ำในองค์กรได้ดีขึ้นและประหยัดงบประมาณในระยะยาวได้จริงๆ
ทำความรู้จักกับค่า BOD พระเอกสายชีวภาพในการวัดคุณภาพน้ำ
ค่า BOD ย่อมาจาก Biochemical Oxygen Demand แปลตรงตัวคือความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมี ตัวเลขนี้จะบอกเราว่าในน้ำนั้นมีสารอินทรีย์ที่จุลินทรีย์สามารถย่อยสลายได้อยู่มากแค่ไหน โดยหลักการคือจุลินทรีย์ตัวเล็กๆ ในน้ำจะใช้ออกซิเจนไปเพื่อเผาผลาญสารอินทรีย์เหล่านั้นให้กลายเป็นพลังงาน ถ้าในน้ำมีอาหารของจุลินทรีย์เยอะ (ซึ่งก็คือสิ่งสกปรก) จุลินทรีย์ก็จะยิ่งดึงออกซิเจนในน้ำมาใช้เยอะตามไปด้วย ส่งผลให้ออกซิเจนในน้ำลดต่ำลงจนปลาน่าจะอยู่ไม่ได้
โดยปกติแล้วการวัดค่า BOD จะต้องใช้เวลาในการบ่มเชื้อนานถึง 5 วันที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส เพื่อดูว่าปริมาณออกซิเจนที่หายไปมีเท่าไหร่ ดังนั้นเราจึงมักเห็นหน่วยที่เขียนว่า BOD5 นั่นเอง ค่านี้นิยมใช้กันมากในการออกแบบระบบบำบัดน้ำเสียแบบชีวภาพ เพราะมันสะท้อนถึงสภาพความเป็นจริงของแหล่งน้ำธรรมชาติได้ดีที่สุด ถ้าน้ำมีค่า BOD สูงเกินไป น้ำจะเริ่มเน่าเสีย มีกลิ่นเหม็น และส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำทันที การควบคุมค่า BOD จึงเป็นหัวใจสำคัญของการดูแลสิ่งแวดล้อม
ทำความรู้จักกับค่า COD หน่วยจู่โจมสายเคมีที่วัดความสกปรกได้รวดเร็ว
ในขณะที่ BOD ต้องใช้เวลารอผลนานหลายวัน ค่า COD หรือ Chemical Oxygen Demand จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ เพราะมันใช้ปฏิกิริยาเคมีในการย่อยสลายสารทุกอย่างในน้ำ ไม่ว่าจุลินทรีย์จะกินได้หรือกินไม่ได้ก็ตาม ค่า COD จะวัดปริมาณออกซิเจนที่ต้องใช้ในการออกซิไดซ์สารมลพิษทั้งหมดด้วยสารเคมีที่มีฤทธิ์กัดกร่อนรุนแรง ข้อดีที่สุดของค่านี้คือความรวดเร็ว เพราะเราสามารถรู้ผลได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมงเท่านั้น ทำให้เหมาะมากสำหรับการใช้ตรวจสอบคุณภาพน้ำแบบหน้างานหรือในกรณีที่ต้องการแก้ไขปัญหาเร่งด่วน
ค่า COD มักจะมีค่าสูงกว่าค่า BOD เสมอ เพราะมันรวมสารทุกอย่างที่ถูกสารเคมีทำลายได้เข้าไปด้วย ไม่ใช่แค่ของเสียที่จุลินทรีย์กินได้เท่านั้น ในอุตสาหกรรมที่มีสารเคมีเจือปนเยอะ เช่น โรงงานผลิตกระดาษ โรงงานฟอกย้อม หรือโรงงานผลิตพลาสติก ค่า COD จะเป็นตัวบ่งชี้ที่แม่นยำกว่าว่าน้ำเสียนั้นสกปรกขนาดไหน การรู้ค่า COD จะช่วยให้เราประเมินปริมาณสารเคมีหรือระบบที่ต้องใช้ในการบำบัดน้ำเสียได้อย่างทันท่วงทีโดยไม่ต้องรอผลจากห้องแล็บนานหลายวัน
BOD และ COD ต่างกันอย่างไร แล้วทำไมต้องวัดทั้งสองค่า
ถ้าเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น ค่า BOD คือปริมาณอาหารที่จุลินทรีย์สามารถกินได้ ส่วนค่า COD คือปริมาณสารทั้งหมดที่สามารถเผาไหม้ได้ด้วยสารเคมี ความแตกต่างหลักคือวิธีการวัดและประเภทของสารที่ถูกวัด BOD เน้นสารที่ย่อยสลายตามธรรมชาติได้ (Biodegradable) ส่วน COD วัดทุกอย่างรวมกัน (Total Oxidizable Matter) การวัดทั้งสองค่าควบคู่กันจะทำให้เราเห็นอัตราส่วนที่เรียกว่า BOD ต่อ COD Ratio ซึ่งเป็นตัวเลขที่บอกเราได้เลยว่าน้ำเสียนี้ควรบำบัดด้วยวิธีไหนถึงจะคุ้มค่าที่สุด
-
BOD ใช้เวลานาน (5 วัน) ส่วน COD รู้ผลเร็ว (2-3 ชั่วโมง)
-
BOD วัดเฉพาะสารอินทรีย์ที่จุลินทรีย์ย่อยได้ ส่วน COD วัดรวมสารที่ย่อยยากและสารพิษบางชนิดด้วย
-
ค่า COD จะสูงกว่าค่า BOD เสมอ เพราะครอบคลุมขอบเขตของสารที่กว้างกว่า
-
อัตราส่วน BOD/COD ถ้ามีค่าสูง (ใกล้เคียง 1) แสดงว่าบำบัดด้วยวิธีชีวภาพได้ง่าย แต่ถ้าค่าต่ำมาก แสดงว่าในน้ำมีสารพิษหรือสารที่ย่อยสลายยากอยู่เยอะ ต้องใช้วิธีทางเคมีเข้าช่วย
การที่เจ้าหน้าที่สิ่งแวดล้อมกำหนดให้วัดทั้งสองค่านั้นไม่ใช่การทำงานซ้ำซ้อน แต่เป็นการสร้างความมั่นใจว่าน้ำจะสะอาดจริงๆ ในทุกมิติ เพราะบางครั้งน้ำอาจจะมีค่า BOD ต่ำจนดูเหมือนสะอาด แต่กลับมีสารเคมีอันตรายที่เป็นค่า COD สูงค้างอยู่ ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อระบบนิเวศในระยะยาวได้เช่นกัน
มาตรฐานน้ำเสียที่กฎหมายกำหนด เรื่องใกล้ตัวที่โรงงานและสถานประกอบการห้ามมองข้าม
ประเทศไทยเรามีกฎหมายควบคุมคุณภาพน้ำทิ้งที่เข้มงวดพอสมควร เพื่อป้องกันไม่ให้กิจกรรมของมนุษย์ไปทำลายสมดุลของธรรมชาติ โดยค่ามาตรฐานจะขึ้นอยู่กับประเภทของสถานประกอบการ เช่น โรงงานอุตสาหกรรมในนิคมฯ จะมีเกณฑ์หนึ่ง อาคารหอพักจะมีอีกเกณฑ์หนึ่ง และโรงพยาบาลหรือโรงแรมก็จะมีเกณฑ์ที่เฉพาะเจาะจงลงไปอีก โดยทั่วไปค่า BOD ในน้ำทิ้งมักจะถูกกำหนดไว้ไม่ให้เกิน 20 มิลลิกรัมต่อลิตร สำหรับน้ำเสียจากอาคารบางประเภท หรือไม่เกิน 20-60 มิลลิกรัมต่อลิตรสำหรับโรงงานอุตสาหกรรม
ส่วนค่า COD ก็มีเกณฑ์ควบคุมที่สำคัญไม่แพ้กัน โดยทั่วไปกฎหมายจะกำหนดให้ไม่เกิน 120-400 มิลลิกรัมต่อลิตร ขึ้นอยู่กับความเข้มข้นและประเภทอุตสาหกรรม การที่เราไม่ควบคุมค่าเหล่านี้ให้เป็นไปตามมาตรฐาน อาจนำไปสู่การถูกสั่งปิดปรับปรุงโรงงาน หรือการฟ้องร้องจากชุมชนรอบข้างได้ ดังนั้นการติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียที่มีประสิทธิภาพและการตรวจวัดค่าคุณภาพน้ำอย่างสม่ำเสมอจึงเป็นเรื่องที่คุ้มค่ากว่าการเสี่ยงทำผิดกฎหมายอย่างแน่นอน
วิธีลดค่า BOD และ COD ในน้ำเสียให้ผ่านเกณฑ์มาตรฐานอย่างยั่งยืน
เมื่อเราพบว่าค่าความสกปรกในน้ำเกินมาตรฐาน สิ่งที่ต้องทำคือการมองหาแนวทางบำบัดที่เหมาะสม การลดค่า BOD มักจะใช้การบำบัดทางชีวภาพเป็นหลัก โดยการเติมอากาศ (Aeration) เพื่อให้จุลินทรีย์มีออกซิเจนเพียงพอในการย่อยสลายสารอินทรีย์ ยิ่งเราบริหารจัดการระบบเติมอากาศให้ดีเท่าไหร่ ค่า BOD ก็จะลดลงได้เร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้นเท่านั้น ในขณะที่การลดค่า COD อาจต้องใช้วิธีทางเคมีเข้ามาเสริม เช่น การเติมสารตกตะกอน การใช้สารโอโซน หรือการกรองด้วยระบบเมมเบรนขั้นสูงในกรณีที่เป็นสารเคมีที่ย่อยสลายยาก
-
การติดตั้งถังบำบัดน้ำเสียให้ถูกขนาดกับปริมาณน้ำเสียที่เกิดขึ้นจริง
-
การเติมจุลินทรีย์ประสิทธิภาพสูงเพื่อช่วยย่อยสลายกากตะกอนและสารอินทรีย์
-
การดูแลระบบเติมอากาศให้ทำงานตลอดเวลาและมีการกระจายอากาศที่ทั่วถึง
-
การแยกไขมันและสารแขวนลอยออกจากน้ำเสียก่อนเข้าสู่ระบบบำบัดหลักเพื่อลดภาระการทำงานของเครื่องจักร
-
การตรวจสอบสภาพของระบบบำบัดและตักตะกอนส่วนเกินออกอย่างสม่ำเสมอ
การเลือกวิธีบำบัดที่ถูกต้องนอกจากจะช่วยให้ค่าคุณภาพน้ำผ่านเกณฑ์แล้ว ยังช่วยประหยัดค่าไฟฟ้าและค่าสารเคมีได้มหาศาล เจ้าของธุรกิจควรมีการวิเคราะห์น้ำเสียเป็นประจำเพื่อปรับสูตรการบำบัดให้สอดคล้องกับลักษณะของเสียที่เปลี่ยนไปในแต่ละช่วงเวลา
ทำไมการดูแลระบบบำบัดน้ำเสียถึงช่วยให้ธุรกิจของคุณมั่นคงขึ้น
การให้ความสำคัญกับค่า BOD และ COD ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการทำตามกฎหมายเท่านั้น แต่มันสะท้อนถึงภาพลักษณ์และความรับผิดชอบต่อสังคม (CSR) ขององค์กรอีกด้วย ในปัจจุบันผู้บริโภคและคู่ค้าทางธุรกิจให้ความสำคัญกับความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โรงงานหรือบริษัทที่มีระบบจัดการน้ำเสียที่ดีจะได้รับความเชื่อถือมากกว่าและสามารถเข้าสู่ตลาดสากลได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้การบำบัดน้ำเสียให้ได้มาตรฐานยังช่วยลดความขัดแย้งกับคนในชุมชนรอบข้าง ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในการดำเนินธุรกิจอย่างราบรื่นในระยะยาว
ในเชิงเศรษฐศาสตร์ การลดค่า BOD และ COD ในน้ำเสียได้ดีอาจทำให้เราสามารถนำน้ำเหล่านั้นกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) ในกิจกรรมที่ไม่ต้องใช้น้ำคุณภาพสูงมากนัก เช่น การรดน้ำต้นไม้ การล้างพื้น หรือใช้ในระบบระบายความร้อนของเครื่องจักร ซึ่งช่วยลดค่าน้ำประปาและช่วยเพิ่มผลกำไรให้กับธุรกิจได้อีกทางหนึ่ง การมองว่าน้ำเสียคือทรัพยากรที่ต้องจัดการ แทนที่จะมองว่าเป็นภาระ จะช่วยสร้างโอกาสใหม่ๆ ให้กับองค์กรได้อย่างยั่งยืน
We Environment เพื่อนคู่คิดด้านสิ่งแวดล้อมที่พร้อมจัดการทุกปัญหาน้ำเสียให้คุณ
หากคุณกำลังประสบปัญหาค่า BOD และ COD เกินมาตรฐาน หรือกำลังมองหาระบบบำบัดน้ำเสียที่ตอบโจทย์ธุรกิจของคุณได้อย่างแท้จริง We Environment คือคำตอบที่เราอยากแนะนำ เราคือผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมที่เข้าใจทุกปัญหาเรื่องน้ำเสียเป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นการออกแบบระบบใหม่ การปรับปรุงระบบเดิมที่ทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ หรือการวิเคราะห์คุณภาพน้ำเพื่อหาจุดบกพร่อง เราพร้อมให้คำปรึกษาและลงมือทำด้วยมาตรฐานระดับมืออาชีพ
จุดเด่นของ We Environment คือการที่เราไม่ได้มองแค่การทำให้ค่าคุณภาพน้ำผ่านเกณฑ์เท่านั้น แต่เรายังให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการต้นทุนของลูกค้าด้วย เรามุ่งเน้นการออกแบบระบบที่ดูแลรักษาง่าย ประหยัดพลังงาน และใช้งานได้จริงในระยะยาว ทีมงานวิศวกรและผู้เชี่ยวชาญของเราพร้อมจะเข้าไปสำรวจหน้างานและนำเสนอแนวทางที่เหมาะสมที่สุดสำหรับคุณ เพื่อให้ธุรกิจของคุณเติบโตไปพร้อมกับการรักษาสิ่งแวดล้อมที่ดีอย่างยั่งยืน ให้เรื่องยากๆ ของค่า BOD และ COD เป็นหน้าที่ดูแลของเรา เพื่อให้คุณได้โฟกัสกับการบริหารงานในส่วนอื่นๆ ได้อย่างเต็มที่
สรุปส่งท้ายเรื่องค่าคุณภาพน้ำและการเปลี่ยนแปลงที่เริ่มได้ตั้งแต่วันนี้
การเข้าใจความหมายของค่า BOD และ COD คือก้าวแรกที่สำคัญในการแสดงความรับผิดชอบต่อโลกใบนี้ แม้ตัวเลขเหล่านี้จะดูซับซ้อนในตอนแรก แต่เมื่อเราเข้าใจหลักการทำงานของมัน เราจะพบว่าการรักษาสิ่งแวดล้อมไม่ใช่เรื่องยากเกินความสามารถ การหมั่นตรวจสอบคุณภาพน้ำเสีย การดูแลรักษาระบบบำบัด และการเลือกใช้ผู้ช่วยที่เป็นมืออาชีพอย่าง We Environment จะช่วยให้ปัญหาเรื่องน้ำเสียไม่ใช่เรื่องกังวลใจสำหรับคุณอีกต่อไป มาร่วมกันสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับธุรกิจและช่วยรักษาแหล่งน้ำธรรมชาติให้ใสสะอาดเพื่อคนรุ่นหลังไปพร้อมๆ กัน
คำถามที่พบบ่อย
1. ค่า BOD และ COD ตัวไหนมีความสำคัญมากกว่ากันในการวัดน้ำเสีย?
ทั้งสองค่ามีความสำคัญเท่าๆ กันแต่ใช้งานในวัตถุประสงค์ที่ต่างกัน โดยค่า BOD จะบอกถึงผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำและการเน่าเสียตามธรรมชาติ ส่วนค่า COD จะบอกถึงความเข้มข้นของสารเคมีและสารปนเปื้อนโดยรวม ซึ่งการรู้ทั้งสองค่าจะช่วยให้ประเมินประสิทธิภาพของระบบบำบัดน้ำเสียได้ครอบคลุมและแม่นยำที่สุด
2. ถ้าค่า BOD สูงกว่าค่า COD จะมีความหมายว่าอย่างไร?
ตามทฤษฎีแล้วค่า BOD จะต้องน้อยกว่าค่า COD เสมอ เพราะ COD วัดสารทุกอย่างรวมถึงสารที่จุลินทรีย์กินได้และกินไม่ได้ หากคุณวัดได้ค่า BOD สูงกว่า อาจเกิดจากความผิดพลาดในขั้นตอนการเก็บตัวอย่างหรือกระบวนการวิเคราะห์ในห้องแล็บที่เกิดความคลาดเคลื่อน ดังนั้นควรทำการตรวจสอบตัวอย่างน้ำนั้นใหม่อีกครั้งเพื่อความถูกต้อง
3. การเติมจุลินทรีย์ลงในถังบำบัดช่วยลดค่า BOD ได้จริงหรือไม่?
การเติมจุลินทรีย์ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการย่อยสลายสารอินทรีย์ได้จริง โดยเฉพาะในระบบบำบัดน้ำเสียที่เพิ่งเริ่มต้นทำงานหรือระบบที่เคยล่มไปก่อนหน้า แต่การเติมจุลินทรีย์อย่างเดียวไม่เพียงพอ เพราะต้องมีการจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม เช่น การเติมอากาศที่เพียงพอและการควบคุมค่าความเป็นกรดด่างเพื่อให้จุลินทรีย์เหล่านั้นทำงานได้อย่างเต็มที่
4. ทำไมต้องรอผลตรวจค่า BOD นานถึง 5 วัน?
ระยะเวลา 5 วันเป็นมาตรฐานสากลที่กำหนดขึ้นเพื่อให้จุลินทรีย์ได้ทำปฏิกิริยาย่อยสลายสารอินทรีย์ส่วนใหญ่ในน้ำได้ครบถ้วนพอที่จะเห็นแนวโน้มความต้องการออกซิเจนที่แท้จริง ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ผ่านจุดวิกฤตของการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีส่วนใหญ่ไปแล้ว ทำให้ได้ค่าที่เสถียรและนำมาเปรียบเทียบมาตรฐานได้ทั่วโลก
5. เราสามารถใช้ค่า COD แทนค่า BOD เพื่อความรวดเร็วในการทำงานได้ไหม?
ในทางปฏิบัติเราสามารถใช้ค่า COD เพื่อควบคุมดูแลระบบบำบัดรายวันได้เนื่องจากรู้ผลเร็ว แต่ไม่สามารถใช้แทนกันได้ทั้งหมดในเชิงกฎหมายหรือการส่งรายงานคุณภาพน้ำต่อทางราชการ เพราะมาตรฐานน้ำทิ้งส่วนใหญ่ยังคงอ้างอิงค่า BOD เป็นหลักเพื่อวัดผลกระทบต่อระบบนิเวศทางชีวภาพโดยตรง
อ่านเพิ่มเติม:
